پشت سر هم چيده ، تا از خيسيدن و فرو رفتن ديوارهاى گلى جلوگير باشد . و بالطبع مىتوان دانست كه از اين پيش بارندگيهاى بهاره و زمستانه زياد بوده است . آثار كهن به هيچ روى ديده نمىشود . مرد و ديه در تاريخ روزگار طوماروار بر هم پيچيده و محو شده‌اند . و در قبرستان آن هم سنگهاى قديمى ديده نشد . همه‌چيز آن مىگويد كه به دفعات خراب شده و از نو ساخته شده است . از همين جهت هم شايد نام حسن‌آباد بر آب‌ريزه علاوه گشته است . چون نام قديم آن سابقهء كهنش را به ياد مىآورد و حسن‌آبادش عهد نزديكتر به عصر ما را . واژه‌شناسى : به‌هرحال آنچه در اين ديه كهن و جالب توجه است همين نام آن است وقتى آن را تقطيع كنيم ، به دو جزء « آب » و « ريزه » مىرسيم . واژهء آب را ديده‌ايم كه چگونه با جلالت و شكوه بر سر و پايان نام ديه‌ها مىآيد تا آنها را آباد كند و آبرو بخشد . ولى « ريزه » به گمان من نه از ريشهء ريختن گرفته شده و نه از معنى « ريزه » ، كه در تداول اصفهانى به معناى حقير و كوچك است و اگر فرض كنيم كه واژهء « ريزه » از فعل ريختن هم آمده باشد ، باز با مسألهء آب و قنات سازگار است . ظاهرا كلمهء « ريزه » اينجا از ريشهء همان واژه‌اى آمده است كه ما در « كاه‌ريز » و « كاريز » به معناى قنات داريم . اتفاقا در نزديكى اين ديه ، ديه ديگرى است كه آن را كهريزگان مىگويند و ما به موقع از آن گفت‌وگو خواهيم كرد . همين‌جا بگوييم كه به‌نظر من واژهء « ريز » در كهريز و كهريزگان و كاريز از ريختن نيامده ، بلكه همان است كه در واژه‌هاى ريز و نيريز و پاريز و اسفريز و امثال اينها داريم و همه از ريشهء « ريس » كهن به معناى محل و ميدان آمده است . « 1 » نشريهء شمارهء 289 مركز آمار ايران ، حسن‌آباد آب‌ريزه در عداد ديه‌هاى دهستان تيران از شهرستان نجف‌آباد قلمداد كرده است ، « 2 » ولى همچنان‌كه در بالا گفتيم و به نحوى كه از قديم معمول بوده است اين ديه را جزء ديه‌هاى بلوك كرون به‌حساب مىآورده‌اند . دربارهء واژهء « ريز » به‌طورى كه گفتيم « ريس » به معناى ميدان است و بنابراين اسپه‌ريس ( اسفه‌ريس ) ، اسفه‌ريز ( اسپه‌ريز ) به معناى ميدان اسب است و نيريز به معناى ميدان نى و يا نيزار نيست ، بلكه در اينجا صورت ديگرى از نى به معناى آب است و نيريز يعنى جايى كه

--> ( 1 ) - ن . ك . به : واژهء ريز در همين كتاب . ( 2 ) - ن . ك . به : نشريه 289 م . آ . ا . ص 88 .